เคยไหมที่ใช้ลิ้นสำรวจภายในช่องปากเล่นๆ แล้วดันไปสัมผัสเจอก้อนแข็งผิดปกติโดยบังเอิญ หลายคนพอเจอแบบนี้ก็อดตกใจไม่ได้ และสงสัยว่าก้อนที่คลำเจอนี้คืออะไรกันแน่ เกี่ยวข้องกับฟันหรือสุขภาพช่องปากมากน้อยแค่ไหน โดยเฉพาะเมื่อก้อนดังกล่าวไม่ได้เจ็บหรือมีอาการใดๆ ร่วมด้วยเลย จนบางครั้งก็ปล่อยผ่านไปโดยไม่ได้ใส่ใจ
ก้อนแข็งลักษณะนี้ในหลายกรณีคือ “ปุ่มกระดูกในปาก” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกระดูกขากรรไกรที่งอกหนาตัวขึ้นผิดปกติ ฟังดูอาจไม่เกี่ยวกับฟันโดยตรง แต่ด้วยตำแหน่งที่เกิดอยู่ภายในช่องปากและใกล้ชิดกับเหงือก ฟัน รวมถึงการใส่ฟันปลอม เรื่องนี้จึงอยู่ในขอบเขตการตรวจและดูแลของทันตแพทย์โดยตรง ทั้งการประเมินว่าเป็นก้อนชนิดใด และการผ่าตัดปรับแต่งออกเมื่อก้อนเริ่มส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
เพื่อคลายข้อสงสัยเหล่านี้ ในบทความนี้ TEETH TALK DENTAL CLINIC จะพาไปทำความรู้จักปุ่มกระดูกในปากให้ครบทุกมุม ตั้งแต่ตำแหน่งที่พบบ่อย สาเหตุที่ทำให้เกิด ผลกระทบเมื่อปล่อยไว้ วิธีสังเกตเบื้องต้นด้วยตนเอง ไปจนถึงขั้นตอนการผ่าตัดปรับแต่งโดยทันตแพทย์ เพื่อให้เข้าใจและรับมือกับก้อนแข็งปริศนานี้ได้อย่างถูกวิธี และรู้ว่าเมื่อไหร่ที่ควรไปตรวจที่คลินิกทำฟันเพื่อให้ทันตแพทย์ประเมินอย่างละเอียด
ทำความรู้จักปุ่มกระดูกในปาก ก้อนหนาเคลือบเหงือกสีชมพู
ปุ่มกระดูกในปาก (Oral Torus หรือ Tori) คือส่วนของกระดูกขากรรไกรที่งอกหนาตัวขึ้นผิดปกติ ลักษณะเป็นก้อนแข็ง ผิวเรียบ กดดูแล้วไม่รู้สึกระคายหรือเจ็บแปลบ และมีเหงือกสีชมพูปกติหุ้มอยู่ด้านบน ก้อนนี้ค่อย ๆ โตขึ้นทีละน้อยตลอดหลายปี ซึ่งต่างจากปัญหาฟันผุที่ทำให้เนื้อฟันสูญเสียไปจนต้องอุดฟันเพื่อคืนรูปทรงฟัน เพราะปุ่มกระดูกในปากเป็นเพียงการเพิ่มปริมาณกระดูกที่มีอยู่เดิม ไม่ได้เกิดจากการสูญเสียเนื้อฟันหรือเนื้อเยื่อแต่อย่างใด
พูดง่าย ๆ คือ ปุ่มกระดูกชนิดนี้เป็นความผิดปกติทางโครงสร้างที่พบได้ในคนทั่วไป ไม่ใช่เนื้องอก หรือความผิดปกติของเซลล์ จึงมักไม่มีอาการเจ็บปวดในระยะแรก แต่เมื่อขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ ก็อาจเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้เช่นกัน
ดังนั้นแม้จะไม่ใช่อันตรายร้ายแรง แต่ก็ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมินเพื่อยืนยันให้แน่ใจว่าเป็นปุ่มกระดูกจริง ไม่ใช่ก้อนชนิดอื่นที่ต้องเฝ้าระวังเพิ่มเติม
ตำแหน่งปุ่มกระดูกในปากที่ตรวจพบได้บ่อย
ปุ่มกระดูกในปากเกิดขึ้นได้หลายตำแหน่งในช่องปาก ขึ้นอยู่กับว่ากระดูกขากรรไกรบริเวณไหนที่งอกหนาตัวขึ้น โดยตำแหน่งที่ตรวจพบได้บ่อย มีดังนี้
ปุ่มกระดูกบริเวณกึ่งกลางเพดานปากขากรรไกรบน
ปุ่มกระดูกที่พบบ่อยที่สุดคือบริเวณกึ่งกลางเพดานปากด้านบน มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า “Torus Palatinus” มีลักษณะเป็นก้อนนูนตามแนวกึ่งกลางเพดานแข็ง ขนาด และรูปทรงแตกต่างกันไปในแต่ละคน บางรายอาจเป็นก้อนเดี่ยวขนาดเล็ก ในขณะที่บางรายอาจมีลักษณะเป็นพูหลายแฉกและมีขนาดใหญ่จนสัมผัสได้ง่ายเมื่อใช้ลิ้นแตะ
ปุ่มกระดูกงอกบริเวณสันเหงือกด้านในลิ้นขากรรไกรล่าง
ปุ่มกระดูกอีกตำแหน่งที่พบได้บ่อยรองลงมาคือบริเวณสันเหงือกด้านในลิ้นของขากรรไกรล่าง มีชื่อเรียกว่า “Torus Mandibularis” มักเกิดขึ้นทั้งสองข้างของขากรรไกรพร้อมกันในลักษณะสมมาตร ทำให้เมื่อใช้ลิ้นสำรวจจะรู้สึกถึงก้อนแข็งทั้งสองฝั่งใกล้เคียงกัน
ปุ่มกระดูกงอกบริเวณขอบเหงือกด้านนอกชิดแก้ม
นอกจากสองตำแหน่งข้างต้น ปุ่มกระดูกยังสามารถงอกขึ้นบริเวณขอบเหงือกด้านนอกที่ชิดกับกระพุ้งแก้มได้เช่นกัน หรือที่เรียกว่า “Buccal Exostosis” มีลักษณะเป็นก้อนนูนแข็งเรียงตัวตามแนวเหงือกด้านนอก มักพบร่วมกับปัจจัยด้านพฤติกรรมการบดเคี้ยวหรือแรงกดในช่องปากที่มากกว่าปกติ
สาเหตุสำคัญที่กระตุ้นให้เกิดปุ่มกระดูกในปาก
ปุ่มกระดูกในปากไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่มักเป็นผลรวมของหลายปัจจัย ทั้งพฤติกรรมการใช้งานช่องปากและลักษณะเฉพาะตัวของแต่ละคน โดยสาเหตุสำคัญที่มักกระตุ้นให้เกิดปุ่มกระดูกในปาก มีดังนี้
พฤติกรรมการบดเคี้ยวอาหารเนื้อแข็งและเหนียวเป็นประจำ
การบดเคี้ยวอาหารที่มีเนื้อสัมผัสแข็ง หรือเหนียวเป็นประจำ ทำให้กระดูกขากรรไกรบริเวณที่รับแรงกดซ้ำๆ ตอบสนองด้วยการสร้างเนื้อกระดูกเพิ่มขึ้นเพื่อรองรับแรงบดเคี้ยว เมื่อเกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นเวลานาน กระดูกส่วนนั้นจึงค่อย ๆ หนาตัวขึ้นจนกลายเป็นปุ่มกระดูกที่สัมผัสได้ชัดเจน
ภาวะนอนกัดฟันในเวลากลางคืน รวมถึงพฤติกรรมเค้นฟัน
ผู้ที่มีภาวะนอนกัดฟันในเวลากลางคืน หรือมีพฤติกรรมเค้นฟันโดยไม่รู้ตัวในช่วงกลางวัน มักมีแรงกดบนขากรรไกรมากกว่าคนทั่วไปอย่างต่อเนื่อง แรงกดที่สะสมนี้เป็นหนึ่งในปัจจัยกระตุ้นสำคัญที่ทำให้เกิดปุ่มกระดูกในปาก และมักพบว่าปุ่มกระดูกมีขนาดใหญ่กว่าปกติในผู้ที่มีภาวะนี้ร่วมด้วย
โครงสร้างขากรรไกรส่วนบุคคลและปัจจัยจากพันธุกรรม
โครงสร้างกระดูกขากรรไกรของแต่ละคนมีความแตกต่างกันตามพันธุกรรม บางคนจึงมีแนวโน้มที่กระดูกจะงอกหนาตัวขึ้นได้ง่ายกว่าคนอื่นโดยไม่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการใช้ชีวิต หากคนในครอบครัวมีปุ่มกระดูกในปาก ก็มีโอกาสที่จะพบลักษณะใกล้เคียงกันในรุ่นต่อไปได้เช่นกัน
แรงดันและการเคลื่อนตัวของฟันในระหว่างการจัดฟัน
ระหว่างการจัดฟัน แรงดึงที่ใช้เคลื่อนฟันไปยังตำแหน่งใหม่จะส่งผลถึงกระดูกขากรรไกรโดยรอบด้วย ในบางกรณีกระดูกอาจมีการปรับตัวและสร้างเนื้อกระดูกเพิ่มขึ้นบริเวณที่รับแรงมากเป็นพิเศษ ซึ่งอาจเป็นอีกหนึ่งปัจจัยร่วมที่ทำให้สังเกตเห็นปุ่มกระดูกได้ชัดเจนขึ้นในช่วง หรือหลังการจัดฟัน
ผลกระทบเมื่อปล่อยให้ปุ่มกระดูกในปากมีขนาดใหญ่ขึ้น
แม้ปุ่มกระดูกในปากจะไม่ใช่ความผิดปกติที่อันตรายร้ายแรง แต่ถ้าปล่อยให้ค่อยๆ ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ โดยไม่ได้รับการดูแล ก็อาจเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้เหมือนกัน ดังนี้
เสี่ยงเกิดแผลถลอกและอักเสบได้ง่ายเมื่อถูกกระแทก
เหงือกที่หุ้มปุ่มกระดูกมักบางกว่าเหงือกบริเวณอื่น เมื่อปุ่มกระดูกมีขนาดใหญ่และยื่นออกมามาก จึงมีโอกาสถูกกระแทกจากอาหารแข็ง หรือการเคี้ยวในชีวิตประจำวันได้ง่ายกว่าปกติ ทำให้เกิดแผลถลอกซ้ำ ๆ บริเวณผิวเหงือกที่ปกคลุมปุ่มกระดูก และหากเกิดแผลบ่อยครั้งก็อาจนำไปสู่การอักเสบเรื้อรังในบริเวณนั้นได้
กลายเป็นแหล่งกักเก็บเศษอาหารจนนำไปสู่ปัญหากลิ่นปาก
ปุ่มกระดูกที่มีขนาดใหญ่ และมีลักษณะเป็นพูหรือมีร่องซอก มักเป็นจุดที่เศษอาหาร และคราบพลัคเข้าไปสะสมได้ง่าย แต่ทำความสะอาดให้ทั่วถึงได้ยากกว่าบริเวณอื่นในช่องปาก เมื่อเศษอาหารสะสมนานเข้าจึงกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อแบคทีเรียที่ส่งผลให้เกิดปัญหากลิ่นปากตามมาได้
ขัดขวางการทำงานของลิ้นและการใส่ฟันปลอมชนิดถอดได้
หากปุ่มกระดูกมีขนาดใหญ่จนกินพื้นที่ในช่องปากมาก อาจรบกวนการเคลื่อนไหวของลิ้นขณะพูดหรือเคี้ยวอาหาร นอกจากนี้ในผู้ที่จำเป็นต้องใส่ฟันปลอมแบบถอดได้ ปุ่มกระดูกที่ยื่นสูงยังอาจทำให้ฐานฟันปลอมวางแนบสนิทกับสันเหงือกได้ไม่ดีเท่าที่ควร ส่งผลให้ฟันปลอมหลวม หรือเกิดการเสียดสีจนระคายเคืองระหว่างใส่งานได้ง่ายขึ้น
วิธีตรวจสอบปุ่มกระดูกในปากเบื้องต้นด้วยตัวเอง
การสังเกตตัวเองเบื้องต้นทำได้ไม่ยาก เพียงใช้ลิ้นหรือปลายนิ้วสะอาดคลำสำรวจบริเวณกึ่งกลางเพดานปาก สันเหงือกด้านในลิ้นของขากรรไกรล่าง และขอบเหงือกด้านนอกชิดแก้ม หากพบก้อนที่มีลักษณะแข็ง ผิวเรียบ กดดูแล้วรู้สึกเป็นปกติดี และมีเหงือกสีชมพูปกติปกคลุมอยู่ ค่อย ๆ โตขึ้นอย่างช้า ๆ ตามเวลา ลักษณะเหล่านี้มักเข้าข่ายปุ่มกระดูกในปากที่พบได้ทั่วไป
อย่างไรก็ตาม หากก้อนที่พบมีลักษณะโตเร็วผิดปกติ มีอาการเจ็บ มีแผลหรือเลือดออกร่วมด้วย หรือมีสีที่ผิดไปจากเหงือกปกติ ไม่ควรวินิจฉัยด้วยตัวเอง แต่ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจประเมินให้แน่ชัดว่าเป็นปุ่มกระดูกในปากจริง หรือเป็นความผิดปกติชนิดอื่นที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมต่อไป
ทันตแพทย์ TEETH TALK DENTAL CLINIC แนะนำเพิ่มเติมว่า “ไม่ควรใช้ลิ้น หรือนิ้วกดคลำก้อนแข็งซ้ำ ๆ บ่อยเกินไป เพราะอาจทำให้เหงือกบริเวณนั้นระคายเคืองโดยไม่จำเป็น และหากสังเกตเห็นว่า ก้อนมีขนาดเปลี่ยนแปลงเร็วผิดปกติภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์ ก็ควรรีบนัดตรวจโดยไม่ต้องรอให้มีอาการเจ็บก่อน เพราะการตรวจพบและประเมินตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้วางแผนดูแลได้ง่ายกว่าการปล่อยไว้จนก้อนมีขนาดใหญ่”
ขั้นตอนการผ่าตัดเอาปุ่มกระดูกในปากออกโดยทันตแพทย์
เมื่อปุ่มกระดูกในปากเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น เกิดแผลถลอกซ้ำๆ รบกวนการพูดหรือเคี้ยวอาหาร หรือขัดขวางการใส่ฟันปลอม ทันตแพทย์ก็อาจแนะนำให้ผ่าตัดปรับแต่งปุ่มกระดูกออก ซึ่งขั้นตอนหลักมีดังนี้
- ตรวจประเมินขนาดและตำแหน่งของปุ่มกระดูกร่วมกับการเอกซเรย์ เพื่อวางแผนการผ่าตัดให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
- ฉีดยาชาเฉพาะที่บริเวณที่จะผ่าตัด เพื่อลดความรู้สึกไม่สบายตัวระหว่างทำหัตถการ
- เปิดแผลบริเวณเหงือกที่ปกคลุมปุ่มกระดูก แล้วค่อยๆ กรอหรือตัดแต่งกระดูกส่วนที่หนาตัวผิดปกติออกจนได้รูปทรงที่เรียบเสมอกับกระดูกขากรรไกรโดยรอบ
- เกลี่ยผิวกระดูกให้เรียบ ล้างทำความสะอาดแผล แล้วเย็บปิดเหงือกกลับเข้าที่
- นัดหมายติดตามอาการและตรวจดูการสมานตัวของแผลเป็นระยะจนกว่าแผลจะหายดี
หลังผ่าตัด ผู้เข้ารับบริการส่วนใหญ่จะรู้สึกไม่สบายตัวบริเวณแผลเพียงเล็กน้อยในช่วงแรกเท่านั้น ซึ่งบรรเทาได้ด้วยยาแก้ปวดที่ทันตแพทย์จ่ายให้ และมักไม่จำเป็นต้องพักฟื้นในโรงพยาบาล เพียงดูแลแผลตามคำแนะนำและกลับมาตรวจติดตามตามนัดหมายก็เพียงพอแล้ว
ผ่าตัดตกแต่งปุ่มกระดูกในปากเพื่อเคลียร์ช่องปากที่ TEETH TALK DENTAL CLINIC
TEETH TALK DENTAL CLINIC ให้บริการผ่าตัดปรับแต่งปุ่มกระดูกในปากโดยทันตแพทย์ที่ประเมินความจำเป็นของแต่ละเคสอย่างละเอียดก่อนวางแผนการรักษา ไม่ว่าจะเป็นกรณีที่ปุ่มกระดูกรบกวนการใส่ฟันปลอมแบบถอดได้ หรือกรณีที่ต้องเคลียร์พื้นที่ในช่องปากก่อนวางแผนทำรากฟันเทียมทดแทนฟันที่สูญเสียไป เช่นเดียวกับงานศัลยกรรมช่องปากอื่นที่ต้องอาศัยความละเอียดสูง อย่างการรักษารากฟัน ทันตแพทย์ก็ให้ความสำคัญกับความแม่นยำในทุกขั้นตอนเช่นกัน
ทีมทันตแพทย์ที่นี่ให้ความสำคัญกับการประเมินขนาดและตำแหน่งของปุ่มกระดูกก่อนผ่าตัดอย่างละเอียด พร้อมวางแผนตัดแต่งกระดูกให้เหมาะกับโครงสร้างช่องปากของแต่ละคน โดยใช้เครื่องมือผ่าตัดกระดูกที่ได้มาตรฐาน ISO9001:2015 ซึ่งช่วยให้การกรอแต่งผิวกระดูกทำได้เรียบเนียนและควบคุมได้แม่นยำยิ่งขึ้น ตลอดขั้นตอนทีมงานจะพูดคุยอธิบายให้เข้าใจง่ายและรับฟังข้อสงสัยของผู้ที่เพิ่งพบก้อนแข็งในปากเป็นครั้งแรก เพื่อให้รู้สึกผ่อนคลายมากขึ้นก่อนตัดสินใจเข้ารับบริการ
นอกจากนี้ TEETH TALK DENTAL CLINIC ยังมี 24 สาขาทั่วกรุงเทพฯ ปริมณฑล และบางแสน (ม.บูรพา) หากสะดวกก็แวะมานัดตรวจปุ่มกระดูกในปาก หรือติดตามแผลหลังผ่าตัดได้ใกล้บ้าน อีกทั้งยังใช้สิทธิทำฟันประกันสังคมได้โดยไม่ต้องสำรองจ่าย เพียงยื่นบัตรประชาชนใบเดียวเท่านั้น (เช็กสาขา TEETH TALK DENTAL CLINIC ใกล้บ้าน)
รับสิทธิ์พิเศษและคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ ปรึกษาฟรี!
สรุปบทความ
ปุ่มกระดูกในปากเป็นกระดูกขากรรไกรที่งอกหนาตัวขึ้นผิดปกติ มักพบบริเวณกึ่งกลางเพดานปาก สันเหงือกด้านในลิ้นของขากรรไกรล่าง หรือขอบเหงือกด้านนอกชิดแก้ม เกิดจากทั้งพฤติกรรมการบดเคี้ยว ภาวะนอนกัดฟัน โครงสร้างขากรรไกรตามพันธุกรรม รวมถึงแรงดันระหว่างจัดฟัน แม้ในระยะแรกจะไม่มีอาการเจ็บปวด แต่หากปล่อยให้มีขนาดใหญ่ขึ้นก็อาจนำไปสู่แผลถลอก กลิ่นปาก และปัญหาการใส่ฟันปลอมได้ หากพบก้อนแข็งลักษณะนี้ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมินเพื่อพิจารณาแนวทางดูแลที่เหมาะสมต่อไป
หากต้องการนัดหมายจองคิว หรือปรึกษาเรื่องปุ่มกระดูกในปาก สามารถติดต่อสอบถาม TEETH TALK DENTAL CLINIC ได้ที่
- เบอร์โทรศัพท์ : 099-113-8103
- Line Official : @teethtalk
- Facebook Page : TEETH TALK DENTAL CLINIC คลินิกทันตกรรม จัดฟัน ทำฟัน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปุ่มกระดูกในปาก
ปุ่มกระดูกในปาก สามารถกลายเป็นเนื้อร้ายหรือมะเร็งได้ไหม?
ปุ่มกระดูกในปากเป็นความผิดปกติของกระดูกที่ไม่ใช่เนื้องอกและไม่ใช่มะเร็ง โดยทั่วไปจึงไม่กลายเป็นเนื้อร้ายในภายหลัง อย่างไรก็ตาม หากพบก้อนในช่องปากที่มีลักษณะผิดปกติ เช่น โตเร็ว มีแผล เจ็บ หรือมีเลือดออกร่วมด้วย ไม่ควรวินิจฉัยด้วยตัวเองว่าเป็นปุ่มกระดูก แต่ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมินเพื่อยืนยันลักษณะของก้อนให้แน่ชัดเสมอ
ผ่าตัดปุ่มกระดูกในปาก เจ็บไหมและต้องนอนพักฟื้นที่โรงพยาบาลไหม?
การผ่าตัดปุ่มกระดูกในปากทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ และไม่ต้องนอนพักฟื้นที่โรงพยาบาล หลังผ่าตัดผู้เข้ารับบริการส่วนใหญ่จะรู้สึกไม่สบายตัวบริเวณแผลเพียงเล็กน้อย ซึ่งบรรเทาได้ด้วยยาแก้ปวดที่ทันตแพทย์จ่ายให้ และสามารถกลับไปพักฟื้นต่อที่บ้านได้ตามปกติ
เมื่อผ่าตัดปุ่มกระดูกในปากออกไปแล้ว มีโอกาสเกิดซ้ำได้อีกไหม?
โดยทั่วไปหลังผ่าตัดตัดแต่งกระดูกออกแล้ว โอกาสที่ปุ่มกระดูกจะกลับมาโตซ้ำในบริเวณเดิมพบได้ไม่บ่อยนัก แต่ก็ยังมีโอกาสเกิดขึ้นได้ในบางราย โดยเฉพาะหากยังมีปัจจัยกระตุ้นเดิมอยู่ เช่น ภาวะนอนกัดฟันที่ยังไม่ได้รับการดูแล ดังนั้นควรปฏิบัติตามคำแนะนำของทันตแพทย์และไปตรวจติดตามตามนัดหมายอย่างสม่ำเสมอ
